Lr aloe vera Ubb kayit
Örnek Resim
SON DAKİKA

Anasayfa > MANŞET > NEWROZ…

NEWROZ…

NEWROZ..

Rojhelatê mîyanên de jêde qomî newroz; roza newîye, roza ameyena usar, tarî ra xeleşîyayîş, roza xoserîye vênenê û bimbarek kenê. Wertê qomû de  jêde çimê kurdû de cayê newrozî berz o. Çike  jêde kurdû, wertê qomê Asya de tengîye onta.  Manê newrozî  kurdû de jêde xoserîye(serbestîye) û tarî ra xeleşîyayîş o. Kurdû ra gorê na roze, binê destê xezevtulawû ra xeleşîyayîş o.

Efsaneya Newrozî

Newroz ke va, kurdû de raver efsanê Asinkar Kawa yeno ra vîrî. Na efsane, kitavê zerduştên ‘Avesta’ de û kitavê Fîrdevsî ‘Şehname’ de kî est a.  Hama newroz cayê xuyo berz,  jêde mîtolojîyê kurdû de dîyo. Na efsane mîtolojîyê kurdû de nîya vajîya:

         Waxto verên de mîtolojî de eve xiravênîya xo ra namdar, nameyê xo Ehrîman jû bîyo. Ehrîman, lacê heqo pîl Zervan bîyo. Ehrîman, birayê xo Hurmuz ra qe has nêkerdo. Pî ke hetê Hurmuz gureto, ey kî waşto ke nîne ra hêfe xo bîjêro. Zerê xo de çiqaşe ke xiravîye bîya, pêro recnayîşe  qafika Dehak kerda. Dehak welatê Mezopotamya de zaf xezevtula bîyo. Tayêne ra gorê, no serverê duwela Asur bîyo. Xiravênêna Ehrîman, mezgê Dehakî de nêweşîye veta. Dima dosê Dehak de di morrê  şîayî peyda bîye. Dehak na morrî eve şîmşer ra birnê, hama se kerdo ke morrî reyna vejîyê. Dehak, sarê nînû son siped birno, hama nînû de bas nêkerdo. Decê nînû roz be roz jêdîyo. Dehak sarê xo êndî do kemerû rê. Mezopotamya de çiqaşe ke toxtor estê, pêro ardê pêser, ci ra melem waşto.Toxtorû no seê kerdo, xeylê waxt dima, wertê toxtorû ra jû, ci rê melem vênito.

Vato; “Gereke her roz mezgê di xortû nê morrû rê bi dê ke sarê to medezo.”  Dehak na rozê ra dima , her roz di xort ardê seray. Xort kiştê, mezgê xortû do morrê şîawû, dezê xo kerdo kêm. Werte ra tenê waxt ke vêrdo ra,welatê Mezopotamya de pêro xortî zerê ters de mendê. Çike morrê Dehakî mird nêbîyê. Îyê ke kute ra destê leşkerûnê Dehakî  nêxeleşîyê, hama tayê xortî vejîye ko, xo do we.  Xortî ke kêm berdê Seray, kewanîyû wertê de mîy sarêbirnê, mezgê mîyû do morrûnê  Dehakî. Hama o waxt kî dezê Dehakî jêdîyo. Dehak guman kerdo, hama kewanîyû yinkar kerdo.

Na qirrim de rozê, rêze ama lacê Asinkar Kawa. Nînowa ra Asinkar Kawa nîyado ke lac bene kisenê, nêwerdo nêsimito asin kuto, hete ra kî sorê(plan) viraşto. Kawa eke bîyo siped, xortê ke hata o waxt vejîye ko, inû rê xevere rusna vato; “Cemê sonî de pîya hêrîş keme serayê Dehakî, na girê(mesele) koke ra birneme.”

Kawa 20ê adare de gurzê xo gureto, kuto ra xortû ver, şiyo seraya Dehakî ser. Kawa, eke hona raa nêkuto qomê xo ra kî vato; “Ma ke Dehak kişt, serayê Dehakî de adiro girs vêsnême. Sima ke na adir dî, bizanê ke no adir, adiro xoserîye yo, goveyndû pêcêrê, kay bikerê.” Kawa xortû rê bîyo server ,vejîyê serayê Dehakî. Leşkerê Dehakî de herv vıraşto. Leşkerê Dehakî,  Kawa ve xortû ver besenêkerdê bivindê. Rozê ke dewre roza 21ê kerdo, Kawa raşto Dehak bîyo, eve gurzê xo ra do qafika Dehak rê, morrû ra pîya kişto. Hewşê serayî de adiro henen kerdo we ke no adir her cayê welatî ra her kêsî kî vênito. Qomûnê Mezopotamya ke no adir dîyo, govendî guretê, hata siped sa bîyê.

 Tayêne rê gorê, Kawa na zefera dima rengê çeqer, sur û kêsk ra û puşîye, sure qela de darde kerda.Tayêne ra gorê ki Kawa zefer ra dima na rengû ra jû bayraqe onta surê qela. Na sevet ra bo ke adirê newrozî hata nika qomê kurdû rê mîjdana xeleşîyayîş û xoserîya. Çike hata nika kurdû heqa xo nêgureta. Na sevet ra tayê na roze lesa xo vêsna, lesa xo ra adirê newrozî fîto ra ci. Kamjî welat de beno bibo, tarîx ma rê no salix do ke cawo ke Dehak estê, uca helvet Kawa kî vejînê.

         Waxto nika rojhelatê mîyanên de jê de qomî, newroz; roza ameyena usar  vênenê. Na alaqe ser, roza 21ê adare de bimbarek kenê. Helvet kurdî kî na roze serva usar kî bimbarek kenê , hama raver na rozê, roza xeleşîyayîş û xoserîye vênenê. Çike hona dezê û girê xo jêde ro. Zonê xo, zagonê xo xona xoser nîyo. Wazenê ke zonê xo ve zagonê xo, zavzeçê xo rê bimusnê. Xunde hukmatê Tirkîya amey şî , hama polîtîqawa(feynd) tirkû nêvurîya. Hona Duwele, newroz hata nika jêde tomete (qedexe) kerd. Tayê waxt herfa ‘w’ kerde mane , tayê waxt kî rengê newrozî kerd mane. Nîyade ke basnêkena, na rayê kî vake; “Newroz nîyo; nevruz o, o kî îyê ma wo.” Duwele hen zanit ke, ma ke nîya kerd, newroz vurneme.  Hama hen nêbî. Qomê kurdû newroz re her waxt ra jêde wayîr vejîyayî, ard na roze. Nika her newroz de, her suke de milet yeno pêser hazarû ra na roze bimbarek kenê.

Dêrsim de Newroz

Cayê newrozî, zagonê(kulture) ûîtîqatê alawîyû dekî zaf berzo. Zagonê alawîyû de newroz, jêde ameyena usar û xoverdayîşo. Dêrsim de newroz rê ‘hawtemal’ kî vajîno. Tayê cawû de newêmartî kî vajîno. Hetê îtîqat de kî cayê na roze xeyle berzo.Îtîqat ra gorê, na roze dar û ber, hard û asmen yeno

secda. Na roze her çî cem gîredano. Kam ke na secda dîye pêro miradê xo benê. Tayê na roze, roce pêcenê. Sarê Dêrsimî na roze, rew urzenê, kincûnê rindekû kenê pay, verê xo çarnêne tîj, minete kenê. Raver cîranûnê xo rê,  dima az- uzê  xo rê weşîye wazenê. Pêro qomû rê haştîye û rindîye wazenê. Na roze, cîranûnê xo fetelîne, îyê ke jûbîn ra heredîyayê benê haşt. Îyê ke feqirê, îyê ke nêwesê raver çê înû rê benê meyman. Jû çê ra meyît ke vejîyo , sonê xatirgormaxîya ênû.

Dima xortî jû ca de, bîlanî jû ca de ênê pêser. Jûbîn de yaranîye kenê, kilamû vanê, jubîn rê sanikû vanê. Dima adir vêsnenê,  xort adir ser de vazdanê.  Son de cemê newrozî gîredanê. Gulvangû vanê,  sema çerrexînê, loqmeye ke tey ardê, wertê xo de ênû vila kenê, şerbet simenê. Tayê alawîyû ra gorê, Hz. Uşen ke kişto serva hêfê Hz. Uşen, Muhtar Sakafî jû teşkîlat no ro. Xoverdayîş de jû adiro pîl vêsnito. Dima Iraq de hêfe Hz. Uşen gureto. A roze ra hata nika kî tayê alawîyî na roze, roza xoverdayîş vênenê. Na heqatê  hen zonême ke, tayê çîyê xo mîtolojîye Kawa ra guret o. Çike tarîxe erebû de Muhtar Sakafî xoverdayîş de adiro pîlo nîyanên nêvêsnito.

          Tayêne rê mîjdana roza usar bibo, tayêne rê roza xoserî bibo, kam çi vêneno bivêno hama newroz raver roza birayên û roza haştîyêna. Ci ra newroz ya ki nevruz vajîyo, gereke na roze; roza xoserên , roza esq, roza rengurên, û haştiyên bibo. Gereke pêro qomê tirkîya, na roze wertê xo de haştîye biwazê. Heqa jûbîn ser na roze de bêre pêser. Gereke pêro qomî, dormê adirê newrozîde govend bîjêrê, adirê jûbînî ser de bireqeşîyê.

Newrozê/hawtemalê sima bimbarek bo.

DAİMİ DOĞAN

Bir Cevap Yazın

Yorum yapabilmek için giriş yapmalısınız.

Bu Haberler Dikkatinizi Çekebilir

Portalımız açık kaynak özgür yazılım araçları kullanılarak hazırlanmıştır.CopyLEFT | 2014 | Dersim 37-38 | Ortak Bellek Platformu
İLETİŞİM: Konur Sokak No:24/17 Kızılay/ANKARA Telefon : 0 312 435 6221 E-Posta: ortakbelleklplatformu@gmail.com www.dersim37-38.org